Autor: Ted Ginsburger
Ky artikull është publikuar fillimisht në revistën “Horizon Magazine” të Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë (AmCham Kosovo).
Para se të vija në Kosovë, dy vite më parë, kisha lexuar shumë për rritjen e saj të qëndrueshme ekonomike gjatë viteve të fundit, popullsinë e re në moshë, resurset e saj etj. Si avokat i huaj i specializuar në të drejtën korporative, isha i vetëdijshëm për mundësitë që ofron një ekonomi në zhvillim si ajo e Kosovës, në zemër të Ballkanit, por ende nuk e kisha kuptuar plotësisht shtrirjen e mundësive për subjektet ekonomike vendore dhe të huaja.
Me vendosjen time në Kosovë, menjëherë më bëri përshtypje shpejtësia me të cilën Kosova kishte miratuar dhe zbatuar një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore, duke mundësuar dhe lehtësuar zhvillimin e shpejtë të aktiviteteve ekonomike në vend. Në më pak se 25 vite, dhe veçanërisht që nga shpallja e pavarësisë në vitin 2008, Kosova ka miratuar dhe zbatuar një tërësi ligjesh dhe rregulloresh që kanë mundësuar zhvillimin mbresëlënës ekonomik të viteve të fundit.
Në kuadër të aspiratave të saj për integrim evropian, një pjesë e rëndësishme e këtij zhvillimi është realizuar përmes përafrimit me direktivat e Bashkimit Evropian. Megjithatë, Kosova ka shkuar dhe vazhdon të shkojë edhe më tej, duke përfshirë dhe zbatuar praktikat më të mira ndërkombëtare, me qëllim që të pozicionohet si një destinacion tërheqës për investitorët.
Më pas fillova të kuptoj plotësisht nivelin e qasjes që ky sistem u ofron të huajve. Si këshilltar ligjor që kam punuar në vende të ndryshme, veçanërisht në Azi, mund të dëshmoj se Kosova dallohet si vendi ku qasja e të huajve në ligje dhe rregullore është më e thjeshta.
Shumë ligje dhe rregullore janë përshtatje të direktivave të BE-së dhe të gjitha janë të përkthyera në gjuhën angleze dhe lehtësisht të qasshme. Duke njohur sfidat e zakonshme me të cilat përballen subjektet ekonomike të huaja gjatë orientimit në legjislacionin vendor për korporatat dhe bizneset, si dhe në praktikat lokale, është e qartë se kjo qasje e lehtë në një mjedis ligjor të njohur përbën një faktor bindës për investitorët e huaj.
Përveç miratimit të një kornize gjithëpërfshirëse ligjore që promovon ekonominë dhe investimet, autoritetet kosovare kanë zbatuar edhe masa specifike për sektorë të caktuar, duke garantuar siguri juridike dhe duke nxitur zhvillimin e segmenteve të tëra të ekonomisë, veçanërisht përmes stimujve për investime.
Nxitja e rritjes ekonomike përmes një legjislacioni gjithëpërfshirës dhe të qasshëm
Një pasqyrë e legjislacionit të Kosovës që rregullon aktivitetet ekonomike e bën plotësisht të qartë se këto rregullore janë hartuar dhe miratuar me synimin për të promovuar, në masën më të madhe të mundshme, themelimin dhe funksionimin e bizneseve në Kosovë.
Një nga shembujt më të mirë është thjeshtësia e procedurës për themelimin e një biznesi në Kosovë. Procesi i regjistrimit të biznesit në Agjencinë për Regjistrimin e Bizneseve të Kosovës (ARBK) zgjat mesatarisht tri ditë dhe mund të realizohet në mënyrë elektronike.
Nuk ekzistojnë kufizime për të huajt që dëshirojnë të themelojnë një biznes në Kosovë. Duke qenë se kam parë drejtpërdrejt kufizimet dhe pengesat me të cilat mund të përballen të huajt gjatë themelimit të bizneseve në vende të tjera, kjo dëshmon qartë hapjen e Kosovës ndaj subjekteve ekonomike dhe investimeve të huaja.
Mund të përmenden edhe shumë shembuj të tjerë që vlejnë si për subjektet ekonomike vendore, ashtu edhe për ato të huaja: legjislacioni gjithëpërfshirës i punës, i cili në veçanti garanton të drejtën për të punësuar shtetas të huaj në Kosovë; procedurat e thjeshtuara të hyrjes së të huajve në Kosovë; garantimi i të drejtave pronësore të të huajve mbi pronën e paluajtshme në Kosovë, me kusht të reciprocitetit në vendin e tyre; mbrojtja e të drejtave të pronësisë jomateriale etj.
Nuk duhet harruar as sistemi tatimor i Kosovës, i cili ofron norma veçanërisht të ulëta krahasuar me shumë vende të tjera evropiane, me një normë të tatimit në të ardhurat e korporatave prej 10%, përjashtimin e të ardhurave nga dividendët prej tatimit, si dhe normën e TVSH-së prej 0% për mallrat dhe shërbimet e eksportuara, etj.
Ligji për Investimet e Huaja garanton gjithashtu mbrojtjen e të drejtave themelore të investitorëve të huaj dhe të parimeve thelbësore për krijimin e një klime të favorshme investimi, siç janë parimi i trajtimit të drejtë dhe të barabartë të investitorëve, parimi i mosdiskriminimit, e drejta për të punësuar personel të huaj dhe parimi i kompensimit të investitorëve, për shembull në rast të ndryshimit të legjislacionit për investimet.
Organet legjislative të Kosovës janë aktualisht në fazat përfundimtare të miratimit të Ligjit për Investimet e Qëndrueshme, i cili synon të forcojë më tej mbrojtjen, promovimin, mbështetjen dhe zhvillimin e investimeve të huaja dhe vendore.
Kosova synon gjithashtu të garantojë një mjedis juridik të sigurt përmes zbatimit të praktikave më të mira ndërkombëtare në zgjidhjen e kontesteve, veçanërisht në fushën e arbitrazhit, duke iu referuar rregullave procedurale ndërkombëtare dhe duke promovuar qasjen në institucionet ndërkombëtare dhe vendore të arbitrazhit, siç është Qendra e Arbitrazhit pranë Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë.
Qasja sipas sektorëve të veçantë
Përveç kësaj qasjeje të përgjithshme, Kosova ka zhvilluar edhe një qasje të veçantë sipas sektorëve, me qëllim promovimin e zhvillimit të aktiviteteve ekonomike.
Pa synuar të paraqesim një listë shteruese, mund të veçohen disa sektorë në të cilët autoritetet publike kanë qenë veçanërisht aktive në krijimin e kornizës ligjore dhe të stimujve të nevojshëm për të nxitur më tej zhvillimin e tyre.
Energjia
Me një potencial të konsiderueshëm gjeografik për zhvillimin e energjisë së ripërtëritshme, veçanërisht energjisë diellore dhe asaj të erës, Kosova ka krijuar një klimë të favorshme investimi, mbështetje rregullatore dhe stimuj qeveritarë për të përmbushur zotimin e saj që deri në vitin 2031 të prodhojë 35% të energjisë nga burimet e ripërtëritshme dhe të arrijë neutralitetin e karbonit deri në vitin 2050.
Shumë investitorë ndërkombëtarë tashmë investojnë dhe mbështesin projekte të energjisë së ripërtëritshme në Kosovë.
Ministria e Ekonomisë aktualisht është duke zhvilluar ankandin e parë për energjinë diellore në Kosovë, i cili parashihet të jetë i pari nga shumë ankande të tjera.
Projektligji për Promovimin e Përdorimit të Burimeve të Ripërtëritshme të Energjisë përfshin gjithashtu stimuj si premiumet nxitëse (feed-in premiums), tarifat nxitëse (feed-in tariffs) dhe marrëveshjet për blerjen e energjisë me kohëzgjatje prej 15 vitesh.
Një numër i klientëve tanë ndërkombëtarë, disa prej të cilëve tashmë janë të përfshirë në projektet aktuale, kërkojnë rregullisht nga firma jonë informacione dhe përditësime lidhur me projektet e ardhshme energjetike në Kosovë. Kjo dëshmon interesimin në rritje të investitorëve të huaj për sektorin energjetik të Kosovës.
Patundshmëritë
Gjatë viteve të fundit, Kosova ka përjetuar një zgjerim të shpejtë dhe të qëndrueshëm të sektorit të ndërtimit, të nxitur nga përfshirja e shumë kompanive ndërtimore, përfshirë një numër të konsiderueshëm investitorësh të huaj që realizojnë projekte të mëdha.
Megjithëse Kosova tashmë ka një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore në këtë sektor, fluksi i investimeve të huaja ka luajtur një rol të rëndësishëm në promovimin e praktikave më të mira në këtë industri.
Roli ynë, si këshilltarë ligjorë të klientëve tanë ndërkombëtarë, është të nxisim kreativitetin dhe shfrytëzimin sa më të mirë të këtyre praktikave, për të mbështetur edhe më shumë investimet vendore dhe të huaja në këtë sektor.
Ekonomia digjitale
Me nivelin më të lartë të depërtimit të internetit në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi, Kosova ka përjetuar rritje të konsiderueshme në sektorin e tregtisë elektronike, veçanërisht që nga pandemia COVID-19.
Zhvillimi i ekonomisë digjitale në Kosovë ka nxitur gjithashtu zhvillimin e sektorit të Teknologjisë së Informacionit dhe Komunikimit (TIK), duke tërhequr kompani vendore dhe ndërkombëtare dhe duke kontribuar në rritjen ekonomike dhe krijimin e vendeve të punës.
Kosova ka zhvilluar një kornizë veçanërisht gjithëpërfshirëse ligjore dhe rregullatore, të harmonizuar me legjislacionin e BE-së, e cila mbulon çështjet që lidhen me tregtinë elektronike, si detyrimet për informim, faturimin dhe pagesat elektronike, identifikimin elektronik, TIK-un dhe çështje të tjera të ekonomisë digjitale.
Industria kreative
Këngëtarët, kineastët dhe dizajnerët e modës nga Kosova janë të njohur në mbarë botën, ndërsa industria kreative në Kosovë ka shënuar një zhvillim të veçantë gjatë viteve të fundit.
Për të mbështetur zhvillimin e kësaj industrie, Kosova ka krijuar, në veçanti, një kornizë të fuqishme ligjore për mbrojtjen e të drejtave të pronësisë intelektuale, e cila është reformuar dhe ndryshuar në mënyrë thelbësore gjatë vitit 2022.
Në të gjithë këta sektorë dhe shumë të tjerë, numri i klientëve ndërkombëtarë që tashmë investojnë në Kosovë ose kërkojnë këshillim lidhur me legjislacionin aktual apo klimën e investimeve është duke u rritur çdo ditë, ndërsa mundësitë po shfaqen gjithnjë e më shpejt.
Nëse kur erdha në Kosovë munda të vëreja interesimin e investitorëve ndërkombëtarë, gjatë viteve të fundit kam pasur mundësinë të dëshmoj edhe rritjen e tij eksponenciale.
Si avokat i huaj, është privilegj për mua t’i inkurajoj klientët tanë vendorë dhe ndërkombëtarë, si dhe subjektet ekonomike të huaja në përgjithësi, që t’i shfrytëzojnë mundësitë dhe të arrijnë sukses duke investuar në Kosovë.
